Over deze keuzehulp

De Endeldarmkanker keuzehulp is ontwikkeld om patiënten en behandelaren te ondersteunen bij het maken van een weloverwogen behandelkeuze.

Voor wie is de keuzehulp?

Deze keuzehulp is voor patiënten met niet-uitgezaaide endeldarmkanker en ondersteunt bij de keuzes:
  • Vroegcarcinoom: lokale excisie of operatie
  • Vroegcarcinoom met hoog risico tumor na lokale excisie: regelmatige controles of chemoradiatie of operatie
  • Niet-lokaal gevorderd: operatie of chemoradiatie
  • Lokaal gevorderd: chemoradiatie of totale neoadjuvante therapie (TNT)

N.B. Deze keuzehulp is bedoeld ter ondersteuning van samen beslissen en is geen vervanging van de richtlijn of de professionele beoordeling. De keuzehulp kan worden ingezet wanneer er, op basis van de richtlijn en de individuele klinische situatie, volgens de behandelend zorgverlener sprake is van een keuze tussen meerdere behandelopties.

Medische inhoud

De medische inhoud van de keuzehulp is gebaseerd op actuele wetenschappelijke kennis en de Nederlandse richtlijn.
De inhoud wordt continu up-to-date gehouden.
Referenties
Nederlandse richtlijn voor colorectaal carcinoom.

Amatu A, Patelli G, Zampino MG, et al. Total neoadjuvant therapy followed by non-operative management or surgery in stage II-III rectal cancer (NO-CUT): a multicentre, single-arm, phase 2 trial. Lancet Oncol. 2025;26(12):1612-1625. doi:10.1016/S1470-2045(25)00542-X

Bach SP. STAR-TREC: An International Three-arm Multicentre, Partially Randomised Controlled Trial Incorporating an External Pilot. Clin Oncol (R Coll Radiol). 2023;35(2):e107-e109. doi:10.1016/j.clon.2022.12.006

Bahadoer RR, Dijkstra EA, van Etten B, et al. Short-course radiotherapy followed by chemotherapy before total mesorectal excision (TME) versus preoperative chemoradiotherapy, TME, and optional adjuvant chemotherapy in locally advanced rectal cancer (RAPIDO): a randomised, open-label, phase 3 trial. Lancet Oncol. 2021;22(1):29-42. doi:10.1016/S1470-2045(20)30555-6

Baron D, Pace Loscos T, Schiappa R, Barbet N, Dost E, Ben Dhia S, Soltani S, Mineur L, Martel I, Horn S, Picardi C, Stewart A, Cotte E, Coquard R, Baudin G, Evesque L, Dhadda A, Sun Myint A, Gérard JP, Doyen J; ICONE group. A phase III randomised trial on the addition of a contact X-ray brachytherapy boost to standard neoadjuvant chemo-radiotherapy for organ preservation in early rectal adenocarcinoma: 5 year results of the OPERA trial. Ann Oncol. 2025 Feb;36(2):208-215. doi: 10.1016/j.annonc.2024.10.827. Epub 2024 Nov 10. PMID: 39532203.

Conroy T, Castan F, Etienne PL, et al. Total neoadjuvant therapy with mFOLFIRINOX versus preoperative chemoradiotherapy in patients with locally advanced rectal cancer: long-term results of the UNICANCER-PRODIGE 23 trial. Ann Oncol. 2024;35(10):873-881. doi:10.1016/j.annonc.2024.06.019

Custers PA, van der Sande ME, Grotenhuis BA, et al. Long-term Quality of Life and Functional Outcome of Patients With Rectal Cancer Following a Watch-and-Wait Approach. JAMA Surg. 2023;158(5):e230146. doi:10.1001/jamasurg.2023.0146

Deijen, C.L., Tsai, A., Koedam, T.W.A. et al. Clinical outcomes and case volume effect of transanal total mesorectal excision for rectal cancer: a systematic review. Tech Coloproctol 20, 811–824 (2016).

Dekkers N, Boonstra JJ, Moons LMG, Hompes R, Bastiaansen BA, Tuynman JB, Koch AD, Weusten BLAM, Pronk A, Neijenhuis PA, Westerterp M, van den Hout WB, Langers AMJ, van der Kraan J, Alkhalaf A, Lai JYL, Ter Borg F, Fabry H, Halet E, Schwartz MP, Nagengast WB, Straathof JWA, Ten Hove RWR, Oterdoom LH, Hoff C, Belt EJT, Zimmerman DDE, Hadithi M, Morreau H, de Cuba EMV, Leijtens JWA, Vasen HFA, van Leerdam ME, de Graaf EJR, Doornebosch PG, Hardwick JCH. Transanal minimally invasive surgery (TAMIS) versus endoscopic submucosal dissection (ESD) for resection of non-pedunculated rectal lesions (TRIASSIC study): study protocol of a European multicenter randomised controlled trial. BMC Gastroenterol. 2020 Jul 13;20(1):225. doi: 10.1186/s12876-020-01367-z. PMID: 32660488;

Gerard JP, Barbet N, Schiappa R, Magné N, Martel I, Mineur L, Deberne M, Zilli T, Dhadda A, Myint AS; ICONE group. Neoadjuvant chemoradiotherapy with radiation dose escalation with contact x-ray brachytherapy boost or external beam radiotherapy boost for organ preservation in early cT2-cT3 rectal adenocarcinoma (OPERA): a phase 3, randomised controlled trial. Lancet Gastroenterol Hepatol. 2023 Apr;8(4):356-367. doi: 10.1016/S2468-1253(22)00392-2. Epub 2023 Feb 16. PMID: 36801007.

Geubels BM, Grotenhuis BA, van den Esschert AJ, Lambregts DMJ, Maas M, Marijnen CAM, Beets-Tan RGH, Beets GL; Dutch Watch-and-Wait consortium. National implementation of Watch-and-Wait in patients with rectal cancer. Br J Surg. 2025 Mar 28;112(4):znaf040. doi: 10.1093/bjs/znaf040. PMID: 40177815.

Liu, H., Zeng, Z., Zhang, H., Wu, M., , D., Wang, Q., Xie, M., Xu, Q., Ouyang, J., Xiao, Y., Song, Y., Feng, B., Xu, Q., Wang, Y., Zhang, Y., Hao, Y., Luo, S., Zhang, X., Yang, Z., Peng, J., Wu, X., Ren, D., Huang, M., Lan, P., Tong, W., Ren, M., Wang, J., & Kang, L. (2022). Morbidity, Mortality, and Pathologic Outcomes of Transanal Versus Laparoscopic Total Mesorectal Excision for Rectal Cancer Short-term Outcomes From a Multicenter Randomized Controlled Trial. Annals of Surgery, 277, 1 - 6.

Moolenaar LR, Ali M, Aufenacker TJ, et al. Adjuvant chemoradiotherapy versus completion total mesorectal excision after local excision for early rectal cancer (TESAR): a multicentre, randomised, controlled, phase 3, non-inferiority trial. Lancet Gastroenterol Hepatol 2026;11:557-69.

Moons, L. M., B. Bastiaansen, M. Richir, W. L. Hazen, J. Tuynman, S. G. Elias, R. W. M. Schrauwen, F. P. Vleggaar, E. Dekker, P. Bos, A. Farina Sarasqueta, M. M. Lacle, R. Hompes and P. Didden (2022). "Endoscopic intermuscular dissection (EID) for deep submucosal invasive cancer in the rectum- a new endoscopic approach." Endoscopy.

Nakajima K, Saito H, Nishikawa Y. Shared Decision Making in the Management of High-Risk T1 Colorectal Cancer. Gastroenterology. 2026 Feb 3:S0016-5085(26)00094-6. doi: 10.1053/j.gastro.2025.11.028. Epub ahead of print. PMID: 41643861.

Ruppert R, Junginger T, Kube R, Strassburg J, Lewin A, Baral J, Maurer CA, Sauer J, Lauscher J, Winde G, Thomasmeyer R, Stelzner S, Bambauer C, Scheunemann S, Faedrich A, Wollschlaeger D, Merkel S. Risk-Adapted Neoadjuvant Chemoradiotherapy in Rectal Cancer: Final Report of the OCUM Study. J Clin Oncol. 2023 Aug 20;41(24):4025-4034. doi: 10.1200/JCO.22.02166. Epub 2023 Jun 19. PMID: 37335957.

Serra-Aracil X, Nonell A, Gener-Jorge C, et al. Chemoradiotherapy and transanal endoscopic surgery versus transanal endoscopic surgery alone in T1N0M0 rectal cancer: a multicenter, randomized, controlled, phase III clinical trial (TAUTEM-T1 study). Int J Colorectal Dis. 2026;41(1):96. Published 2026 Apr 23. doi:10.1007/s00384-026-05112-y

Simon Parkinson Bach et al. STAR-TREC phase II: Can we save the rectum by watchful waiting or transanal surgery following (chemo)radiotherapy versus total mesorectal excision for early rectal cancer?. J Clin Oncol 40, 3502-3502(2022).

Van der Valk MJM, Hilling DE, Bastiaannet E, Meershoek-Klein Kranenbarg E, Beets GL, Figueiredo NL, Habr-Gama A, Perez RO, Renehan AG, van de Velde CJH; IWWD Consortium. Long-term outcomes of clinical complete responders after neoadjuvant treatment for rectal cancer in the International Watch & Wait Database (IWWD): an international multicentre registry study. Lancet. 2018 Jun 23;391(10139):2537-2545

Van Geffen EGM, Langhout JMA, Hazen SJA, Sluckin TC, van Dieren S, Beets GL, Beets-Tan RGH, Borstlap WAA, Burger JWA, Horsthuis K, Intven MPW, Aalbers AGJ, Havenga K, Marinelli AWKS, Melenhorst J, Nederend J, Peulen HMU, Rutten HJT, Schreurs WH, Tuynman JB, Verhoef C, de Wilt JHW, Marijnen CAM, Tanis PJ, Kusters M, On Behalf Of The Dutch Snapshot Research Group. Evolution of clinical nature, treatment and survival of locally recurrent rectal cancer: Comparative analysis of two national cross-sectional cohorts. Eur J Cancer. 2024 May;202:114021. doi: 10.1016/j.ejca.2024.114021. Epub 2024 Mar 20. PMID: 38520925.

van Oostendorp, S. E., L. J. H. Smits, Y. Vroom, R. Detering, M. W. Heymans, L. M. G. Moons, P. J. Tanis, E. J. R. de Graaf, C. Cunningham, Q. Denost, M. Kusters and J. B. Tuynman (2020). "Local recurrence after local excision of early rectal cancer: a meta-analysis of completion TME, adjuvant (chemo)radiation, or no additional treatment." Br J Surg.

Wurschi GW, Hinz A, Schneider M, et al. Oxaliplatin-induced neuropathy after total neoadjuvant therapy for rectal cancer: Dose-response relationship and impact on quality of life. Int J Cancer. 2026;159(1):198-209. doi:10.1002/ijc.70396

Zwager, L. W., Bastiaansen, B. A., van der Spek, B. W., Heine, D. N., Schreuder, R. M., Perk, L. E., ... & Dekker, E. (2022). Endoscopic full-thickness resection of T1 colorectal cancers: a retrospective analysis from a multicenter Dutch eFTR registry. Endoscopy, 54(05), 475-485.
Laatste update
3 september 2026

Ontwikkeling, onderzoek en implementatie

Voor de ontwikkeling is een multidisciplinaire werkgroep samengesteld met internist-oncologen, radiotherapeuten, MDL-artsen, chirurgen, verpleegkundig specialisten, patiëntvertegenwoordigers van Stichting Darmkanker en een arts-onderzoeker. Deze werkgroep is verantwoordelijk voor de medische inhoud.

Tijdens de ontwikkeling heeft een expert- en patiëntpanel meegewerkt aan het behoeften- en gebruikersonderzoek van de keuzehulp.

De Endeldarmkanker keuzehulp is een initiatief van de Nederlandse Vereniging voor Radiotherapie en Oncologie (NVRO) met ZorgKeuzeLab als ontwikkel- en implementatiepartner.
Nederlandse Vereniging voor Radiotherapie en Oncologie ZorgKeuzeLab

Verantwoordelijken medische inhoud

Prof. dr. M.P.W. Intven
Prof. dr. M.P.W. Intven
Radiotherapeut
UMC Utrecht
Dr. B.A.J. Bastiaansen
Dr. B.A.J. Bastiaansen
MDL-arts
Amsterdam UMC
Dr. M. Berbée
Dr. M. Berbée
Radiotherapeut
Maastricht UMC+
Dr. A.M. Couwenberg
Dr. A.M. Couwenberg
Radiotherapeut
AVL
M.C.A.M. van Dillen - Schilders
M.C.A.M. van Dillen - Schilders
Verpleegkundig specialist
Catharina Ziekenhuis
Dr. J.W.B. de Groot
Dr. J.W.B. de Groot
Internist-oncoloog
Isala
Emmy Heerkens
Emmy Heerkens
Verpleegkundig specialist
Jeroen Bosch Ziekenhuis
Dr. J.J.M. Kwakman
Dr. J.J.M. Kwakman
Internist-oncoloog
UMC Utrecht
Dr. A.U.G. van Lent
Dr. A.U.G. van Lent
MDL-arts
OLVG
W.O. Pellekaan
W.O. Pellekaan
Verpleegkundig specialist
St. Antonius Ziekenhuis
Prof. dr. J. Tuynman
Prof. dr. J. Tuynman
Gastro-intestinaal chirurg
Amsterdam UMC
S. Zaghdoudi
S. Zaghdoudi
Verpleegkundig specialist
St. Antonius Ziekenhuis
M.S.M. Zournas - Hermans
M.S.M. Zournas - Hermans
Verpleegkundig specialist
St. Antonius Ziekenhuis
V.M.W. de Jong
V.M.W. de Jong
Patiëntenvertegenwoordiger
Stichting Darmkanker
L. Witteveen
L. Witteveen
Patiëntvertegenwoordiger
Stichting Darmkanker
Drs. R.A. Lunenberg
Drs. R.A. Lunenberg
Arts-onderzoeker
UMC Utrecht

Financiering

Stichting Kwaliteitsgelden Medisch Specialisten heeft een subsidie verstrekt om de ontwikkeling van de keuzehulp mogelijk te maken. Voor de ontwikkeling van de keuzehulp is ook financiële steun ontvangen via een unrestricted grant van Servier, Pierre Fabre, Nordic Pharma, en Amgen.

Voor implementatieondersteuning bij ziekenhuizen en het up-to-date houden van de keuzehulp vragen we ziekenhuizen om een bijdrage via een abonnement. Zo borgen we de kwaliteit en continuïteit van de keuzehulp.

Privacy

ZorgKeuzeLab vindt het belangrijk dat privacy geborgd is bij het gebruik van de keuzehulp. Bekijk hier hoe dat geregeld is.

Copyright

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgevers.